Middlesex (2003)

Tatatataaaa.... Mijn iPod shuffelt de eerste tonen van Beethoven's vijfde,  waarmee ik de perfecte analogie in de schoot krijg geworpen voor mijn beschrijving van Middlesex van Jeffrey Eugenides. Want natuurlijk staat er geen Beethoven in mijn playlist. Daar kun je niet op hardlopen. Voeg de woorden Roll over toe, en wacht op ELO.
Die eerste paar maten zetten je op het verkeerde been, net zoals gebeurt als je Middlesex in handen hebt en het eerste hoofdstuk bekijkt.
Een meisje ontdekt op 14-jarige leeftijd dat ze hermafrodiet is. Dat staat er op de door de bibliotheek toegevoegde boekhoek. Meer informatie is er niet van het boek af te lezen. De achterkant toont alleen een gespiegelde foto van de voorkant, geen flaptekst, geen aanbevelingen binnen in. Het eerste hoofdstuk gaat over Calliope als hermafrodiet. En dus verwacht ik 631 pagina's van zelfreflectie en zoeken naar een identiteit.

Niets is minder waar. Middlesex van Jeffrey Eugenides is een zinderend familieverhaal dat begint in Smyrna, een dan nog Griekse stad, waar broer en zus op zoek zijn naar een geschikte huwelijkskandidaat. Intussen zijn ze verliefd op elkaar. Als in 1922 de Turken Smyrna binnen vallen en tienduizenden Grieken vermoorden, vluchten broer en zus naar de Verenigde Staten. Onderweg op de boot doen ze zich voor als een verloofd stel, het begin van genetische avontuur dat uiteindelijk zal leiden tot de geboorte van de hoofdpersoon.

We volgen broer en zus als ze zich settelen in Detroit, waar Henry Ford mensen kan gebruiken voor zijn fabriek. We zien ze kinderen krijgen, en misschien verwekt de broer nog wel een kind bij de buurvrouw. We zien de kinderen opgroeien. En misschien is er dan later weer een huwelijk tussen broer en halfzus. Niemand die het weet. De genetische tijdbom met een ingewikkelde medische naam tikt door. En intussen word je meegesleept in het leven van Griekse immigranten in de Verenigde Staten.
Pas halverwege het boek wordt Calliope geboren. Het is inmiddels 1960. Grootmoeder heeft met een zilveren lepel voorspeld dat het een jongetje wordt, maar het is een meisje. Wij weten beter, maar we moeten wachten tot Calliope er zelf achterkomt. Er is een ongeluk voor nodig om een dokter eindelijk goed te laten kijken, en te ontdekken Calliope een hermafrodiet is, een jongen met uiterlijke geslachtskenmerken van een meisje.

Een ongeluk, rassenrellen, een ontslaggolf, oorlog. Geweld in alle vormen dwingt de familie steeds een andere richting in te slaan, en altijd leidt het tot verbetering. Voor een tijd.

Calliope loopt weg als de dokter haar wil opereren om haar meer vrouwelijk te maken. In de maanden dat ze weg van huis is, leert ze zich te kleden, te lopen, te gedragen als een jongen. Als ze eindelijk besluit haar ouders te bellen, blijkt haar vader net overleden in een freak ongeluk. The rest is history. 


Door het boek heen loopt het verhaal van Calliopes voorzichtige relatie met Julie, een vrouw die misschien wel kan accepteren wat Cal is. In slechts een paar bladzijden per keer leer je de volwassen Cal kennen, de man die niet helemaal man is. Als er iets is dat dit boek Pulitzer prize waardig maakt, dan zijn het wel deze korte passages.


Maar als je wilt weten waar het boek echt over gaat, dan hoef je alleen maar dit te lezen.

Ik was nog niet oud genoeg om te beseffen dat het leven een mens niet de toekomst instuurt, maar terug naar het verleden, naar zijn kinderjaren, de tijd voor zijn geboorte, en ten slotte naar nog vroegere tijden, zodat hij contact krijgt met de doden. Je wordt ouder, je hijgt op de trap, je komt in het lichaam van je vader te zitten. Vandaar is het maar een kippenstapje naar je grootouders, en voordat je het weet, reis je naar andere tijden. In dit leven groeien we achterwaarts.

En dan nog de vindplaats: Kerkrade natuurlijk, Heerlen, en een paar andere grote bibliotheken. Er is goed aan te komen dus.

Mijn iPod shuffelt door. Mijn echtgenoot heeft me er al een paar keer op attent gemaakt dat met het raam open de hele straat me kan horen zingen. Sorry buren, zwaai even als je me gehoord hebt.